Halos lahat tayo ay nagkaroon na ng lagnat. Minsan kasabay ito ng sipon at ubo, minsan naman ay biglaan at mataas. Ang lagnat ay hindi sakit sa sarili nito; ito ay senyales na lumalaban ang katawan sa isang impeksyon o iba pang problema. Sa gabay na ito, aalamin natin kung ano ang lagnat, ano ang karaniwang gamot sa lagnat na mabibili sa botika, ano ang mga ligtas na gawin sa bahay, at kailan dapat nang magpatingin sa doktor.
Ano ang Lagnat?
Ang lagnat ay ang pagtaas ng temperatura ng katawan nang higit sa normal. Ang normal na temperatura ng katawan ay karaniwang nasa 36.5°C hanggang 37.5°C, depende sa oras ng araw at kung saan kinuha ang temperatura. Masasabing may lagnat kapag ang temperatura ay umabot sa 37.8°C o higit pa kapag kinuha sa kilikili o bibig, o 38°C pataas kapag kinuha sa puwit (rectal) ng sanggol.
Kapag may impeksyon, naglalabas ang immune system ng mga kemikal na nag-uutos sa utak na itaas ang “thermostat” ng katawan. Ang mas mataas na temperatura ay tumutulong sa katawan na labanan ang mga mikrobyo. Kaya sa maraming kaso, ang lagnat ay bahagi ng normal na proseso ng paggaling.
Mga Antas ng Lagnat
- Low-grade fever: 37.8°C hanggang 38.4°C
- Katamtamang lagnat: 38.5°C hanggang 39.4°C
- Mataas na lagnat: 39.5°C pataas
- Napakataas (delikado): 41°C pataas, kailangan agad ng medikal na tulong
Karaniwang Sanhi ng Lagnat
Maraming posibleng dahilan ang lagnat. Ang pinakakaraniwan sa Pilipinas ay ang mga sumusunod:
- Viral infection tulad ng sipon at trangkaso. Ito ang pinakamadalas na sanhi, lalo na sa mga bata.
- Dengue, lalo na tuwing tag-ulan. Basahin ang sintomas ng dengue para malaman ang mga babalang senyales.
- Bacterial infection gaya ng UTI, impeksyon sa lalamunan, tonsilitis, o pulmonya.
- Pagtatae o impeksyon sa bituka mula sa kontaminadong pagkain o tubig.
- Reaksyon sa bakuna, na kadalasang mababa at nawawala sa loob ng isa hanggang dalawang araw.
- Heat exhaustion o sobrang init ng panahon na may kasamang dehydration.
- Iba pang kondisyon gaya ng autoimmune disease, na mas bihira.
Mga Sintomas na Kasabay ng Lagnat
Bukod sa mainit na pakiramdam, maaaring maranasan ang:
- Panginginig o pakiramdam na nilalamig
- Pagpapawis
- Sakit ng ulo
- Pananakit ng katawan at kalamnan
- Kawalan ng gana sa pagkain
- Panghihina at pagkaantok
- Pagiging iritable, lalo na sa mga bata
Gamot sa Lagnat na Mabibili sa Botika
Ang dalawang pinakakaraniwang gamot sa lagnat na mabibili kahit walang reseta ay ang paracetamol at ibuprofen. Pareho silang nakakapagpababa ng lagnat at nakakabawas ng pananakit ng katawan. Laging basahin ang label at sundin ang tamang dosis ayon sa edad at timbang.
Paracetamol
Ang paracetamol ang kadalasang unang pinipili para sa lagnat ng matatanda at bata. Banayad ito sa sikmura. Ang mahalagang paalala ay huwag lalampas sa pinakamataas na dosis sa loob ng 24 oras, dahil ang sobrang paracetamol ay nakakasira sa atay. Mag-ingat din dahil maraming gamot sa sipon at trangkaso ang may halo nang paracetamol; huwag itong pagsabayin nang hindi alam ang kabuuang dosis.
Ibuprofen
Ang ibuprofen ay isang NSAID na nakakapagpababa rin ng lagnat at pamamaga. Mas mainam itong inumin pagkatapos kumain dahil maaari itong makairita sa sikmura. Hindi ito karaniwang ibinibigay sa mga may ulcer, sakit sa bato, at sa ilang may hika maliban kung payo ng doktor. Mahalaga: kapag pinaghihinalaang dengue, iwasan ang ibuprofen, aspirin, at mefenamic acid dahil maaaring tumaas ang panganib ng pagdurugo. Paracetamol lamang ang karaniwang ipinapayo hangga’t hindi pa natitiyak ang diagnosis.
Aspirin: Iwasan sa Mga Bata
Huwag bigyan ng aspirin ang mga bata at teenager na may lagnat, lalo na kung may trangkaso o bulutong, dahil maaari itong magdulot ng Reye’s syndrome, isang bihira pero mapanganib na kondisyon na nakakaapekto sa atay at utak.
Paano Naman ang Mefenamic Acid?
Ang mefenamic acid ay mas kilala bilang gamot sa pananakit gaya ng dysmenorrhea at sakit ng ngipin. Hindi ito ang karaniwang unang gamot para sa lagnat. Basahin ang para saan ang mefenamic acid para sa mas detalyadong gabay.
Kailangan Ba ng Antibiotic?
Hindi. Karamihan ng lagnat ay galing sa virus, at walang epekto ang antibiotic sa virus. Ang antibiotic ay para lamang sa bacterial infection na natukoy ng doktor. Ang hindi tamang paggamit nito ay nagdudulot ng antibiotic resistance. Alamin ang higit pa sa aming artikulo tungkol sa kailan pwede at hindi pwede uminom ng antibiotics.
Mga Ligtas na Gawin sa Bahay Kapag May Lagnat
Kasabay ng gamot, malaki ang naitutulong ng tamang pag-aalaga sa bahay:
- Uminom ng maraming tubig. Ang lagnat ay nagpapawala ng tubig sa katawan. Uminom ng tubig, sabaw, o oral rehydration solution (ORS) para maiwasan ang dehydration.
- Magpahinga. Ang sapat na tulog ay tumutulong sa immune system na makabawi.
- Magsuot ng manipis at maluwag na damit. Huwag balutin nang makapal na kumot ang may lagnat, dahil lalong tumataas ang init ng katawan.
- Punasan ng maligamgam na tubig (tepid sponge bath). Gumamit ng maligamgam, hindi malamig, na tubig. Iwasan ang alcohol o yelo sa pagpupunas, lalo na sa bata.
- Panatilihing presko ang kwarto. Buksan ang bintana o gumamit ng bentilador nang hindi direktang nakatutok.
- Kumain ng magagaan na pagkain. Lugaw, sopas, prutas, at iba pang madaling matunaw ay mainam habang mahina ang gana.
- Itala ang temperatura at gamot. Isulat kung anong oras kinuha ang temperatura at kung anong oras ininom ang gamot. Makakatulong ito para hindi madoble ang dosis at para may maipakita sa doktor.
Lagnat sa Mga Bata at Sanggol
Mas maingat ang pag-aalaga sa lagnat ng mga bata. Sundin ang dosis na nakabatay sa timbang ng bata, gamit ang panukat na kasama ng gamot (hindi kutsarang pangkain). Dalhin agad sa doktor ang:
- Sanggol na wala pang 3 buwan na may lagnat na 38°C pataas, kahit mukhang maayos pa siya
- Batang may lagnat na higit sa 3 araw
- Batang kinukumbulsyon (febrile seizure), hirap huminga, matamlay at mahirap gisingin, o may pantal na hindi nawawala kapag diniinan
- Batang ayaw uminom, bihirang umihi, o walang luha kapag umiiyak
Kailan Dapat Magpatingin sa Doktor?
Para sa matatanda, magpatingin kapag:
- Ang lagnat ay 39.5°C pataas o hindi bumababa kahit uminom na ng gamot
- Tumagal ang lagnat nang higit sa 3 araw
- May kasamang matinding sakit ng ulo, paninigas ng leeg, pagkalito, o kombulsyon
- May hirap sa paghinga o pananakit ng dibdib
- May pagdurugo sa gilagid o ilong, pasa-pasa, matinding sakit ng tiyan, o paulit-ulit na pagsusuka (posibleng senyales ng malubhang dengue)
- Buntis, nakatatanda, o may malalang sakit gaya ng diabetes, sakit sa puso, o mahina ang immune system
I-download ang Printable
13-pahinang talaan ng gamot para sa nakatatanda at tagapag-alaga, handang i-print (A4). ₱79.
Mga Madalas Itanong (FAQ)
Ilang oras ang pagitan ng pag-inom ng paracetamol?
Karaniwan itong iniinom tuwing 4 hanggang 6 na oras kung kailangan, pero laging sundin ang nakasulat sa label o ang payo ng doktor, at huwag lalampas sa pinakamataas na dosis sa isang araw.
Pwede bang pagsabayin o salitan ang paracetamol at ibuprofen?
May mga doktor na nagpapayo nito sa ilang sitwasyon, pero madali itong magdulot ng pagkalito sa dosis. Gawin lamang ito kung ipinayo ng doktor o pediatrician.
Dapat bang paliguan ang may lagnat?
Oo, pwede ang mabilis na paligo o pagpupunas gamit ang maligamgam na tubig. Nakakatulong ito sa ginhawa. Iwasan ang malamig na tubig na nagdudulot ng panginginig.
Kailangan bang ibaba agad ang lagnat kahit mababa lang?
Hindi palaging kailangan. Ang layunin ng gamot ay mapaginhawa ang pakiramdam. Kung komportable at nakakainom ng tubig ang tao, pwedeng magpahinga muna at bantayan ang temperatura.
Ano ang pinakamainam na thermometer?
Ang digital thermometer ay mura, mabilis, at mas tumpak kaysa paghawak sa noo. Iwasan na ang lumang mercury thermometer dahil delikado kapag nabasag.
Paalala: Ang artikulong ito ay pangkalahatang impormasyon lamang at hindi kapalit ng payo ng doktor. Kumunsulta sa doktor o pumunta sa pinakamalapit na health center kung mataas o matagal ang lagnat, o kung may alinman sa mga babalang senyales na nabanggit.